INTERVIEW Flavia de Almeida Dias is met ingang van april benoemd als nieuwe programmaleider van het ATLAS-experiment bij Nikhef.
De Almeida Dias, afkomstig uit Brazilië, zal de ATLAS-groep leiden samen met plaatsvervangend programmaleider Ivo van Vulpen en de in Nijmegen gevestigde ATLAS-programmaleider Frank Filthaut. De groep bestaat uit ongeveer vijftig onderzoekers, promovendi, master- en bachelorstudenten en vormt de thuisbasis voor de substantiële Nederlandse bijdrage aan het ATLAS-experiment bij CERN.
ATLAS is ’s werelds grootste deeltjesdetector, gevestigd bij CERN. De detector waarmee in 2012 het Higgs-boson werd ontdekt en waarmee talloze details van de deeltjestheorie worden getoetst en onder de loep genomen.
De Almeida Dias studeerde in São Paulo, werkte bij CERN aan het CMS-experiment voor Braziliaanse en Amerikaanse universiteiten en kwam zes jaar geleden naar Nederland. Ze geeft college aan de Universiteit van Amsterdam en is als medewerker van Nikhef verbonden aan de ATLAS-groep.
Op 1 april volgt ze de huidige programmaleider, Wouter Verkerke, op, die zich binnen Nikhef gaat richten op kunstmatige intelligentie, maar een deel van zijn tijd aan ATLAS zal blijven besteden.
Ze heeft niet gesolliciteerd naar de functie, zegt Flavia de Almeida Dias aan de vooravond van haar benoeming in haar bescheiden kantoor bij Nikhef. “Ik heb wel aangegeven dat ik geïnteresseerd was, maar ook dat het prima zou zijn als andere collega’s het zouden doen. Ik heb mezelf nooit als de baas gezien. Maar naar mijn mening was het proces zorgvuldig en werd iedereen gehoord. Ik ben blij dat ik het vertrouwen van de groep en de directeur heb om de functie te vervullen.”
Groepsleider maar geen baas, dus?
“Het is bovenal een prachtige kans om aan de toekomst te werken met een perfecte groep mensen. Aardige mensen. Met een goede groepsdynamiek. Met weinig hiërarchie; iedereen doet mee. De ATLAS-groep is precies het soort groep dat ik graag zou willen leiden. En er gebeurt veel.”
Spannende tijden om de functie te gaan bekleden?
“Uitdagend. We werken hard aan het analyseren van de beschikbare LHC-gegevens. En er zijn allerlei projecten nodig ter voorbereiding op de high-luminosity LHC, van hardware zoals de trackers tot software en algoritmen. Dat samen vormgeven, is mijn missie.”
En een grote onderneming om te leiden.
“Bij CERN was ik een aantal jaren de exotics convener, waarbij ik vijfhonderd mensen van over de hele wereld coördineerde bij het zoeken naar nieuwe deeltjes. Allemaal mensen met hun eigen projecten en passies, waarbij we het samen eens moesten worden over prioriteiten. Dat was hard werken, lange dagen, vrienden worden. Maar het is ons gelukt.”
Dus het leiden van een groep van vijftig mensen is misschien toch niet zo’n enorme opgave?
“Nou, reken er maar op dat het veel werk zal zijn. Als coördinator ben je niet de werkgever van de mensen; je belangrijkste taak is hen bij elkaar te brengen en bij elkaar te houden. De doelen zijn gericht op wetenschappelijke output op korte termijn. Als programmaleider bij Nikhef ben je formeel de lijnmanager van een deel van de teamleden, heb je een veel breder takenpakket en bestrijkt de visie van de groep een veel langere periode.”
Nog tijd voor je eigen natuurkunde?
“Misschien niet zo intensief als nu, maar bij ATLAS draait uiteindelijk alles om natuurkunde. Als groepsleider ben je misschien minder betrokken bij de fijne details, maar wel bij veel meer onderwerpen. Je praat met iedereen. En ik blijf lesgeven aan de UvA. Met studenten die soms gewoon een briljante vraag stellen. Ik kijk er eigenlijk naar uit.”
Ook op persoonlijk vlak?
“Voor mij is natuurkunde een menselijke onderneming. Letterlijk: mensen die samenwerken aan problemen en uitdagingen. Ik hou van mensen. En ik weet hoe belangrijk het is om mensen te waarderen om wie ze zijn. Inclusie en diversiteit zijn kwesties waar ik me al heel lang mee bezighoud. Ik weet bijvoorbeeld precies hoe het is om de enige vrouw in een groep te zijn, en ik wil niet dat iemand in mijn team zich buitengesloten voelt. Als mensen zich op hun gemak voelen, presteren ze beter.”
Hoe bereik je dat?
“Met kleine dingen. Als je nieuwe mensen ontmoet, vraag dan niet alleen naar hun onderzoek, maar ook waar ze vandaan komen, wat hun hobby’s zijn en of ze huisdieren hebben. Je moet laten zien dat je om hen geeft als persoon.”
Waar komt Flavia de Almeida Dias dan vandaan?
“Uit een klein provinciestadje in Brazilië. In een familie waar, vóór mijn generatie, naar de universiteit gaan niet de norm was. Maar ik was een supernieuwsgierig meisje dat alles wilde weten en begrijpen. Mijn grootvader en ik lazen samen de boeken van Carl Sagan. Ik was de beste van de klas bij de toelatingsexamens, kreeg een beurs en kon gaan studeren. Sommige van mijn medestudenten hadden ouders die academici waren, ik niet. Zij wisten hoe ze moesten studeren, hoe ze het spel moesten spelen; ik had geen idee, maar kopieerde gewoon hun proactieve manier om met de universiteit en onderzoek om te gaan en greep elke kans aan.”
Waarom deeltjesfysica?
“Dat kwam eigenlijk pas tijdens mijn laatste stage tot stand. Eerst werkte ik bij een protonversneller in Brazilië voor materiaalonderzoek. Het was ongelooflijk spannend; we onderzochten de verf van beroemde schilderijen die onder politiebewaking werden aangevoerd. Maar ik vond de versneller eigenlijk nog spannender dan de kunst. Tijdens mijn laatste jaar van mijn bachelor zag ik ergens een advertentie voor de CERN-supper school, werd uitgenodigd en heb vanaf dat moment mijn studie op dit gebied voortgezet.”
Bij het CMS-experiment nota bene – de rivaal van ATLAS.
“Haha, ja. Uiteindelijk, na het afronden van mijn doctoraat, ben ik via een functie bij de Universiteit van Edinburgh overgestapt naar ATLAS. Dat lijkt een behoorlijke sprong, maar in feite gaat het om precies dezelfde fysica, alleen met een compleet andere detector. Fundamenteel is er niet veel verschil. Soms werken we samen, om meer meetgegevens te kunnen combineren.”
Hoe is het om de leiding over de groep te delen?
“Ik denk dat het heel goed werkt. Frank Filthaut heeft enorm veel ervaring en brengt bovendien onschatbare expertise mee op het gebied van het management van detectorprojecten. En mijn plaatsvervanger, Ivo van Vulpen, kent de groep door en door en is een briljante sparringpartner voor zaken die je anders zelf zou moeten uitzoeken.”
Laatste vraag. Blijft dit gedeelde kantoor je werkplek?
“Wouter houdt zijn kamer aan het einde van de gang; dat hebben we zo afgesproken. Inclusief zijn lichtroze kunstkerstboom. Dat is iets persoonlijks voor hem. Nou ja, ik heb toch niet echt een hoekkantoor nodig. Dus: ja, dit blijft mijn kantoor.”
(Interview door Martijn van Calmthout)
