Krachtiger wetenschappelijk rekenen

De Physics Data Processing groep zorgt dat er genoeg betaalbare rekenkracht is voor de onderzoekers van Nikhef. Soms is dit een kwestie van oude programma’s sneller maken. Veel wetenschappelijke software stamt namelijk uit de tijd dat computers stap na stap werkten. Moderne computers kunnen juist veel operaties parallel uitvoeren.

De Physics Data Processing groep past oude programma’s aan zodat ze veel sneller worden. Dat klinkt gemakkelijker dan het is. Zulke aanpassingen vereisen bijzonder kundige data-engineers die miljarden regels broncode doorspitten en zeer gericht en specifiek te werk gaan.

Een belangrijke dienst is het zogeheten GRID computing, waarbij onderzoekers via het netwerk beschikbare rekenkracht op talloze andere instellingen kunnen gebruiken.

Nikhef is sinds kort ook nauw betrokken bij de inzet van quantumcomputers voor onderzoek. Daarvoor wordt op Amsterdam Science Park in samenwerking met universiteiten een eerste quantumcomputer gerealiseerd.

Sinds 2026 werkt een Nikhef werkgroep aan de brede toepassing van kunstmatige intelligentie in alle onderzoeksprogramma’s van het instituut. Daarbij is ook de wetenschappelijke betrouwbaarheid en kwaliteitsborging van AI-gebruik een belangrijk onderwerp.

Nikhef vormt samen met 11 centra in de wereld de ruggengraat van de computerkracht van CERN. Het bezit samen met de universitaire ICT-organisatie SURFsara het Tier-1 Computing Center met duizenden cores aan rekenkracht en petabytes aan opslag. De centra zijn verbonden met de rest van de wereld via netwerkverbindingen van honderden gigabits per seconde.

De rekenkracht van Nikhef staat niet alleen ten dienste van CERN. Ook bijvoorbeeld onderzoek naar zwaartekrachtsgolven met Virgo en de speurtocht naar donkere materie van XENONnT profiteren ervan. Daarbij dient Nikhef, samen met de Rijksuniversiteit Groningen, ook als het hart van de e-infrastructuur voor al het Nederlandse onderzoek.

De computers in het datacentrum van Nikhef en SURFsara worden bijvoorbeeld ook gebruikt door hersenonderzoekers, biodiversiteitswetenschappers, klimaatonderzoekers en sterrenkundigen.

Nikhef heeft veel ervaring met het vergroten en versnellen van computernetwerken, het zogeheten hyperscale networking. Het instituut werkt daarbij nauw samen met bedrijven. Zij kunnen hun nieuwe producten uittesten in het groot voordat de producten in de handel komen.

Ook op het gebied van software voor grote netwerken en samenwerkingen heeft Nikhef veel kennis. Dat begon al toen het instituut in 1992 de eerste website van Nederland en de derde van de wereld opzette.

Ook nu bouwen de engineers van Nikhef nog steeds mee aan de softwarematige infrastructuur die veilig dataverkeer mogelijk maakt, nationaal en internationaal, bijvoorbeeld met CERN.

Nikhef GRID computing

Naast wetenschappelijk rekenwerk biedt Nikhef ook onafhankelijke datadiensten aan bedrijven en instellingen. Deze activiteit is ondergebracht in Nikhef Housing.

In 2026 wordt een groot deel van het datanetwerk van de universitaire ICT-organiatie SURF ondergebracht bij Nikhef Housing.