Tijdens een speciale vergadering in Boedapest hebben de lidstaten van CERN hun toekomstvisie voor de deeltjesfysica bijgewerkt. Een toekomstige grotere deeltjesversneller bij CERN is nu deel van de geupdate wetenschappelijke visie.
Tijdens de vergadering in de Hongaarse hoofdstad nam de CERN Council vrijdag een resolutie aan waarin het CERN-management wordt gevraagd een besluit over de nieuwe versneller voor te bereiden. CERN moet daartoe op zoek naar politieke steun en financiering. De raad van 25 lidstaten wil in 2028 een besluit kunnen nemen.
De ESPP-aanbevelingen waren de uitkomst van een meerjarige verkenning van de wensen en ideeën vanuit de Europese deeltjesfysica over de meest wenselijke toekomst van het vakgebied. Dit raakt direct aan de toekomst van deeltjeslab CERN in Genève, waar nu LHC, de grootste versneller ter wereld in bedrijf is.
In Boedapest werd de afgelopen dagen vergaderd over de aanbevelingen uit die verkenning, van de European Strategy Group, die in december al werden vrijgegeven.
Volgens de ESPP-aanbevelingen is een ruim 90 kilometer grote ondergrondse supergeleidende versnellerring met elektronen en positronen met 240 GeV energie de beste optie voor precisieonderzoek aan het higgsdeeltje en om de deeltjesfysica aan nieuwe inzichten te helpen. CERN zelf zet al jaren in op deze Future Circular Collider.
In deze FCC-ring zijn vier grote detectoren voorzien, net als in de huidige LHC-versneller op CERN. De LHC zal tot beginjaren 2040 metingen doen. Daarna zou FCC het nieuwe vlaggenschip van de Europese deeltjesfysica kunnen worden.
In de CERN-council zijn alle lidstaten van het deeltjeslab in Genève vertegenwoordigd, waaronder ook Nederland, een van de oprichters. Namens Nederland is de Utrechtse hoogleraar Raimond Snellings van Nikhef lid van de raad. Nederland stemde vrijdag vol in met de council-resolutie.
Nikhef-directeur Jorgen D’Hondt was lid van de Strategy Group. Hij is content met de uitkomst van de Council-meeting in Boedapest. “Na een grondige voorbereiding ben ik bijzonder enthousiast dat de wetenschappelijke gemeenschap zich nu helder en eenduidig uitspreekt voor de bouw van de FCC-versneller bij CERN. Dit project zal ons gedurende de rest van deze eeuw een unieke blik bieden op de wereld van het allerkleinste.”
Directeur-generaal van CERN Mark Thomson zei tijdens een persconferentie dat hij zeer tevreden was met het resultaat van de raadsvergadering. “Om twee redenen. Ten eerste omdat het High Luminosity LHC-project nu de prioriteit op korte termijn is. En ten tweede omdat het FCC-project is aangewezen als prioriteit op lange termijn. We zijn blij dat we deze enorme uitdaging voor de boeg hebben.”
Op kortere termijn is hoogste prioriteit voor ESPP het volledig benutten van de metingen van de LHC-versneller en de verbeterde versie daarvan, de intensere HL-LHC die van 2030-2041 in gebruik zal zijn.
Daarnaast moet Europa volgens de Strategy Group blijven inzetten op onderzoek naar neutrino’s en donkere materie, met en zonder versnellers, ook in de VS en Japan. De theorie-gemeenschap kan zich nog sterker richten op precisie van theoretische voorspellingen, om zo afwijkingen van de bekende fysica te kunnen vinden.
Voor toekomstige versnellers moeten nieuwe supergeleiders en magneetconcepten worden ontwikkeld. En waar mogelijk moet ook de opkomst van grafisch rekenen, kunstmatige intelligentie en quantumcomputing worden benut, aldus ESPP. Voorwaarde bij alle voorstellen is een minimale impact op natuur, milieu en klimaat.
