Tijdtechnologie Nikhef essentieel onderdeel van atoomkloknetwerk van universiteiten

SURF, de universitaire ICT-organisatie, levert op elf locaties in Nederland een uiterst nauwkeurig tijdsignaal, waardoor onderzoek nauwkeuriger of sneller kan worden uitgevoerd. Het aantal aangesloten locaties zal naar verwachting nog verder toenemen.

De elf locaties zijn via White Rabbit-technologie rechtstreeks verbonden met de atoomklokken bij VSL in Delft, de organisatie die de Coordinated Universal Time (UTC) voor Nederland coördineert. Een van de aansluitingen bevindt zich bij Nikhef in het Amsterdam Science Park.

White Rabbit is een tijdtechniek die oorspronkelijk is ontwikkeld in de deeltjesfysica. In Nederland is Nikhef lid van de White Rabbit Collaboration en nauw betrokken bij de ontwikkeling en het onderhoud van de technologie en de bijbehorende technische normen.

Het tijdsignaal op de elf locaties heeft een nauwkeurigheid van één nanoseconde en een frequentienauwkeurigheid van picoseconden (miljoenste van een miljoenste van een seconde). Met deze nauwkeurigheidsniveaus kunnen bepaalde experimenten preciezer worden uitgevoerd en sneller resultaten opleveren.

Toepassingen variëren van (astro)deeltjesfysica, radioastronomie en ruimteverkenning tot kwantumcommunicatie, nauwkeurige positionering voor autonome voertuigen, zwaartekrachtmetingen, het elektriciteitsnet en betalingstransacties. Onder andere CERN en ESA hebben zich bij het project aangesloten.

Aan de Time&Frequency-dienst van SURF gingen jaren van voorbereiding vooraf. Grote hindernissen werden stap voor stap overwonnen, zoals het verzenden van tijdsignalen over lange afstanden, het integreren van tijdsignalen in het reguliere dataverkeer en het valideren van de nauwkeurigheid. De expertise van Nikhef in het White Rabbit-project speelde hierbij meerdere malen een rol.

Nikhef bespreekt momenteel ook met VSL de mogelijkheid om in de toekomst een eigen atoomklok onder te brengen in het Nikhef Housing Data Center in Amsterdam.