Een NAS is opzichzelf staande server die de opslagcapaciteit aanbiedt via een of meerdere verschillende services en protocollen.
Een basis functie voor een NAS is om op uniforme manier bij de data te kunnen. Dit kan een hoop verschillende dingen in de praktijk. Dit betekent in de praktijk dat een bestand aanspreken via FTP, CIFS/Samba (Windows File Sharing protocol) of AFP (Apple File Protocol) met dezelfde bestandsrechten gebeurt.
Een USB/Firewire of (externe) SATA disk sluit je direct aan op je computer en wordt een externe schijf. Om zo'n direct aangesloten harddisk te kunnen gebruiken moet het geformateerd zijn met een bestandsysteem (file system) dat je besturingssysteem (zoals Windows, OSX, Linux, BSD, etc.) begrijpt. Het verschil met een NAS is dat je wel het bestandssysteem kan gebruiken, maar het is niet zo direct als een USB schijf. De interactie verloopt via de aangeboden services en protocollen op de NAS. Die services lezen op de harddisk en verwerken die interactie via de service die je gebruikt.
De meeste NAS-en die op GoT worden besproken vallen in deze categorie. Een enterprise NAS houdt het slechts bij deze basis functies, eventueel aangevuld met NFS, AFS, iSCSI of andere aanvullende protocollen. Alles dat meer doet dan alleen deze basis functies vervullen valt al snel in de SOHO categorie.
Vanwege het niet direct aanspreken van de harddisk(en) in een NAS is het gebruikte bestandsysteem op een NAS niet een belangrijk vraag. De meeste NAS producten draaien een Linux besturingssysteem. Andere oplossingen van Microsoft met de Windows Home Server en BSD in een FreeNAS zijn natuurlijk net zo goed denkbaar. Het populairste blijkt de BusyBox distributie te zijn. Deze Linux distributie is erg minimalistisch opgezet en gericht op (kleine) embedded systemen.
Het bestand systeem dat gebruikt wordt in de BusyBox gebaseerde NAS-en is ext3. Het is evenals NTFS een journeled file system. Wat zoveel in houdt als dat het een transactie log bijhoudt, dat het automatische herstel van het bestandsysteem mogelijk maakt mocht je bruut de stekker tijdens een schrijfactie er uit halen van het systeem.
Ext3 is het basis bestandsysteem voor Linux gebaseede machines en zit al sinds 2001 standaard in de Linux kernel gemetseld. Het bestandsysteem vereist geen defragmentatie. Stukken van bestanden worden bij het schrijven naar de harddisk al geordend, zodat er geen fragmentatie bij wegschrijven ontstaat. Dit houdt de fragmentatie op een minimum.
Het bestandsysteem Ext3 kent de volgende grenzen bij een blocksize van 4KB: max file grootte 2TB, max file systeem 8TB.
De NTFS en FAT(32) support op een NAS is bedoelt om de opslagcapaciteit van een USB stick of externe USB harddisk via de NAS te delen op het netwerk. Het is dus niet de gedachte om je NAS om te draaien en te gebruiken als externe USB schijf. Er zijn NAS-en die dit kunnen, maar dit zijn uitzonderingen (meer: zie hieronder).
De support voor FAT32 zit al jaren in Linux kernels en dit geeft dus ook eenvoudig de mogelijkheid om hier iets mee te doen op een NAS.
Het kunnen gebruiken van NTFS is een lastig verhaal. NTFS is een propriatair bestandsysteem van Micrsoft en de licenties om dit te mogen gebruiken buiten Windows om zijn relatief heel duur. In de Open Source hoek is al jaren een project bezig om NTFS te kunnen lezen en schrijven. Het kunnen lezen van NTFS is al een paar jaar een succes, maar het kunnen schrijven naar NTFS is relatief nieuw. De interactie met NTFS is ook best sloom te noemen. De volledige snelheid valt niet altijd te halen. Daarnaast wordt de bestandspermissies structuur op de NTFS schrijf in de wind geslagen en kan je meestal alle bestanden lezen en overal schrijven.
Het ligt er maar net aan wat de maker van je NAS product je aanbiedt. Tegenwoordig vind je steeds meer NAS oplossingen met NTFS-lees mogelijkheden. Je kan dan veilig je externe USB schijf aan de NAS hangen, de bestanden delen en gebruiken vanuit de computer op je netwerk. Progressievere NAS makers hebben het besturingssysteem uitgebreid met de mogelijkheid om ook naar NTFS te schrijven.