Nederlandse Natuurkundige Vereniging
Nederlandse Natuurkundige Vereniging
De Nederlandse Natuurkundige Vereniging is opgericht in 1921 en stelt zich ten doel
'de bevordering van de beoefening der natuurkunde in de ruimste zin des woords en de
behartiging van de belangen der natuurkundigen' (Artikel 2 der statuten).
De eerste jaren van de Vereniging
Inhoud
Klikken met de muis op een paragraaf brengt je direct naar die paragraaf.
|
1 Inleiding |
Eind december 2003 werd, wat in een Utrechtse kelder van het natuurkundig laboratorium was
overgebleven van het archief van de NNV, overgebracht naar de Universiteit van Amsterdam.
In maart 2004 zijn we begonnen te bekijken wat er allemaal verzameld was. Vele verhuisdozen
met het Nederlands Tijdschrift voor Natuurkunde (hopelijk compleet) en met het tijdschrift
Physica. Verder tientallen verhuisdozen met mappen en ordners gedateerd en vaak voorzien
van de naam van de secretaris die voor de inhoud verantwoordelijk was.
Tot onze verrassing was er een kleine doos, verborgen in een verhuisdoos, met brieven en verslagen
over de oprichting van onze vereniging. Vermoedelijk is deze doos achtergelaten door
Bas Knook,
die in 1981 copieën gemaakt heeft van documenten uit het NNV archief. Zo'n copie zat in die
doos, met zijn naam erop.
We veronderstellen dat meerdere NNV-leden kennis zouden willen nemen van deze documenten.
Een groot deel daarvan is daarom hier gecopiëerd -- in HTML formaat--, als deel van de
oprichtings Website. Let Wel de meeste hier gepresenteerde documenten (in een gelig kader)
zijn handgeschreven en dus een voor een ingetyped.. Van de ons inziens belangrijkste documenten
zal een fotoscan aan dit bestand worden toegevoegd.
De eerste secretaris van de in 1921 opgerichte Nederlandsche Natuurkundige Vereeniging was
dr. P.G. van Cittert in die tijd werkzaam op het Physisch Laboratorium van de Rijksuniversiteit
Utrecht. Zijn hier gecopiëerde verslagen zijn de basis van deze website. Ze geven een kijkje
in het reilen en zeilen van de vereniging in de eerste jaren van haar bestaan, van 1921 tot en met 1926.
Hierna volgen de HTML versies van de jaarverslagen van 1927 tot het uitbreken van de tweede wereldoorlog
1940, soms aangevuld met relevante informatie uit die tijd. De originelen waren in een dik schrift gelijmd.
Op het etiket van dit schrift staat:NOTULEN NED.Nat.Ver. 1935-1938 (Dr. T.L. de Bruin, Amsterdam)
2 Wat gebeurde er in het oprichtingsjaar |
Bij het oprichten van de Vereniging waren toeschouwers en potentiële leden nodig.
Er werden daartoe folders uitgereikt. Zo'n gestencilde 'flyer' zag er als volgt uit:
|
UITNOODIGING
Degenen, die belang stellen in de oprichting van een Nederlandsche
E. van Everdingen
|
De Presentielijst
van de Vergadering ter oprichting van een Nederlandsche Natuurkundige Vereeniging,
gehouden op Zaterdag 2 April 1921, des namiddags te 2 uur in het Physisch Laboratorium
te Utrecht, bevat 44 namen van natuurkundigen komende uit Utrecht, Hilversum, Eindhoven,
Leiden, Groningen, Amsterdam, Delft, Hoorn, Helden, Den Haag, Middelburg, Soest, Bussum,
Haarlem, den Helder, De Bilt en Enschede
Van de eerste pagina van de Presentielijst is deze fotocopie
gemaakt.
Deze notitie was met de hand geschreven.
|
Op zaterdag 2 april 1921 om drie uur 's middags werd door de heren:
Dr. E. v. Everdingen
de Nederlandsche Natuurkundige Vereeniging, afgekort NNV, opgericht. |
Wie en wat waren deze mannen. (vrouwen komen in dit verhaal niet voor)
Van Everdingen was hoogleraar natuurkunde in Utrecht en in 1921 48 jaar oud,
Haga was hoogleraar natuurkunde in Groningen en de Haas, 55 jaar oud prof. in Delft.
Julius, 61 jaar oud, was hoogleraar natuurkunde in Utrecht. Holst, de eerste voorzitter van de
NNV, was 35 jaar oud, directeur van het Philips NatLab, in Eindhoven, Lorentz, 68 jaar oud en
Zeeman, 56 jaar oud, Nobelprijswinnaars van 1902 en Kamerlingh Onnes, 68 jaar oud was
Nobelprijswinnaar in 1913, Ornstein, 41 jaar, was hoogleraar natuurkunde in Utrecht.
Als eerste voorzitter fungeerde Dr. G. Holst en als 1e secretaris trad op
Dr. P.H. van Cittert.
Het eerste dat van Cittert deed, die in Utrecht werkte, was briefpapier laten drukken.
In het eerste financiëel verslag was dit de eerste uitgave.
De briefkop zag er ongeveer zo uit:
NEDERLANDSCHE NATUURKUNDIGE VEREENIGING
Secretariaat UTRECHT 192. |
In het Weekblad voor Gymnasiaal en Middelbaar Onderwijs 17e Jaargang,
12 April 1921, No. 33, staat op pagina 138:
Nederlandsche Natuurkundige Vereeniging
|
Tijdens het Natuur- en Geneeskundig Congres is te Utrecht door een vijftigtal physici een natuurkundige vereeniging opgericht, die zich ten doel stelt de leden maandelijks samen te roepen -- in den regel te Amsterdam, doch zoo noodig elders -- ten einde verschillende natuurkundige onderwerpen te bespreken. De contributie is voorloopig vastgesteld op f 2.50 per jaar.
Tot leden van het voorloopig bestuur werden benoemd: Aangiften voor het lidmaatschap zijn te richten aan de Secretaris. |
Van deze gecopieerde versie is deze fotocopie gemaakt.
In hetzelfde weekblad 18e Jaargang, 19 October 1921, No. 7, staat
op pagina 393 de volgende mededeling:
|
BINNENLAND
Nederlandsche Natuurkundige Vereeniging
Bovenstaande Vereeniging denkt hare Algemeene Vergadering
De agenda vermeldt de volgende punten: |
In de doos waren de eerste schriftelijke aanmeldingen bewaard tezamen met
de eerste afmelding De eerste aan- en afmelding zijn hier gecopieerd.
Let wel, dit is de eerste fysicus, die zich schriftelijk aanmeldde. Tijdens de oprichtings
vergadering meldden zich al zo'n 40 man aan.
Prof. Burgers reageerde zo op zijn benoeming.
Bij het 50 jarige jubileum van de NNV schreef W. de Groot
in het Nederlands Tijdschrift
voor Natuurkunde deze samenvatting van het gebeurde. De Groot
herinnert er aan dat het
tijdschrift Physica (Nederlandsch Tijdschrift voor Natuurkunde) vrijwel gelijktijdig met de
NNV ontstond.
De volgende bijeenkomst die werd genotuleerd vond plaats op Zaterdag 23 April, 21 dagen
na de oprichtingsvergadering. Deze vergadering werd gehouden in het Physisch Laboratorium
in Utrecht en begon om 3 uur 's middags. Deze bijeenkomst
De tweede vergadering werd
door Dr. P.H. van Cittert genotuleerd. In deze vergadering worden de statuten behandeld
hier de fotocopie van de eerste pagina
De eerste actie van de secretaris was het werven van nieuwe leden. Hij schreef
deze wervingsbrieven aan hoogleraren, die nog geen lid waren.
Van de gestencilde wervingsfolder is deze fotocopie gemaakt.
Als voorlopig Bestuur werden gekozen:
| Dr. G. Holst | voorzitter |
| Dr. P.H. van Cittert | secretaris |
| Dr. N.G. Cannegieter | penningmeester |
| Prof.Dr. F. Zernike | lid |
| Prof.Dr.J.M. Burgers | lid |
Dit voorlopig Bestuur werd in de loop van het jaar nog uitgebreid
met Dr. H.C. Burger, 2e Secretaris.
Er gebeurde echter veel meer in het Nederlandse Natuurkunde land in 1921. Onder toeziend
oog van G. Holst startten
A.D. Fokker en E. Oosterhuis en B. van der Pol
PHYSICA
het Nederlandsch Tijdschrift voor Natuurkunde.
De redactie van het net opgerichte tijdschrift Physica, met prof. A.D. Fokker als
hoofdredacteur, stelt ruimte voor reclame voor de nieuwe vereniging beschikbaar.
Hierover werd in bijgaande brief gecorrespondeerd.
Hiermee werd Physica het (mededelingen)blad voor de NNV. Dit blijkt al in de allereerste
uitgave. In het Register van namen en onderwerpen vindt men Natuurkundige Vereeniging
Informatie op de pagina's 32, 64, 153, 344 en 376. In de 2e uitgave staat
deze mededeling over de nieuwe natuurkunde vereniging.
In nummer 12, eerste jaargang, december 1921 vatte de redactie het verschijnen van Physica
als volgt samen Van de Physica Redactie.
In januari 1922 verscheen het met de hand geschreven jaarverslag van het oprichtingsjaar 1921
geschreven door de 1e secretaris van Cittert. Het zag er als volgt uit:
Verslag van het Jaar 1921
3 De volgende jaren 1922 - 1940 |
Eind februari begin maart schreef van Cittert aan het Wiskundig
Genootschap, hierop ontving hij
dit Antwoord
In het voorjaar van 1922 kon dit in een algemene vergadering
gebeuren.
In october 1922 ontving Dr. P.H. van Cittert de volgende
dankbrief uit Wenen
Tezelfdertijd werd een Bestuursvergadering gehouden
waar van Cittert niet aanwezig was.
In de vergadering wordt gesproken over geluidsproeven.
In de Telegraaf was dit daarover gepubliceerd.
Het verloop van een Bestuursvergadering 27-11-1926 werd zo genotuleerd door van Cittert.
In het Weekblad voor Gymnasiaal en Middelbaar Onderwijs verscheen in de 2 October editie
dit verslag van de instelling van de Studie-Commissie. In de uitgave
van de week daarop werd
deze lezersreactie geplaatst, wat voor de voorzitter
aanleiding was deze reactie in dat tijdschrift
te plaatsen. Intussen begon de Commissie met haar werkt en verzond
dit enquête formulier,
In een schrift volgeplakt met vergaderingsprogramma's, jaarverslagen en andere papieren
beginnende in 1927 is halverwege ingelijmd Het finantieel verslag
1929
Tussen een grote verzameling samenvattingen van voordrachten was ook Financieel verslag 1930 gelijmd.
In september 1931 komt de Union de Physique weer ter sprake.
Aan het eind van het jaar zendt de voorzitter prof. Dorgelo deze besluiten ter discussie in januari 1932 aan de leden.
Nadere informatie over deze internationale natuurkunde organisatie is hier bijeengebracht.
Het NNV tijdschrift Physica hinkte op twee ideeën een wetenschapppelijk en een mededelingen
blad. Het bestuur onder leiding van Kramers besloot het tijdschrift te splitsen in Physica en
het Nederlands Tijdschrift voor Natuurkunde. Physica zal uitsluitend oorspronkelijk werk
bevatten in engels, frans of duits. Alle directeuren van laboratoria zouden deel uitmaken van de
nieuwe Physicaredactie.
Het Nederlands Tijdschrift voor Natuurkunde zal artikelen geven met
algemene inhoud, samenvattende overzichten, boekbesprekingen, discussies, redes en verslagen.
NB De volledige naam van Physica was: Physica, Nederlands Tijdschrift voor Natuurkunde
Het blad werd eigenlijk in tweeen geknipt.
In 1937 gaat de groei van de vereniging gestadig door. In
dit korte verslag van de bijeenkomst van
september 1937 blijkt dat geld makkelijk is, maar kennis de doorslag geeft.
In 1939 was de vereniging zo gegroeid dat er wat aan de structuur zou moeten worden gedaan.
Om dit aan de orde te stellen verscheen de
Brief aan de bestuursleden De hier aangesneden
onderwerpen werden in de vergadering van 28.01 behandeld. Het bestuur werd daardoor
omringd door
in deze notitie vermelde leden.
Het eerste nummer van het Nederlandsch Tijdschrift voor Natuurkunde (NTvN) 1939 heeft
deze "Van de Redactie" waarin het besluit beschreven wordt dat
het NTvN het officiële orgaan
van de NNV is. Derhalve krijgt elk lid een exemplaar toegestuurd.
Deze van de Redactie geschreven naar aanleiding van het resultaat
van de bijeenkomst van 28 Mei,
geeft verslag van de Algemene Vergadering.
Het in 1939 benoemde Bestuur informeerde de leden met deze brief aan de
leden over de uitwerking
van de reorganisatie van de vereniging.
Prof.dr. G.E. Uhlenbeck, gewoon hoogleraar in de theoretische natuurkunde aan de Rijksuniversiteit
te Utrecht, is benoemd tot "Professor of theoretical Physics" at the University of Michigan
Ann Arbor
(Michigan) U.S.A.
4 Statuten en Huishoudelijk Reglement |
In het pakketje met stukken, briefkaarten en brieven van voor 1937 waren ook twee gedrukte
versies van de statuten en huishoudelijk reglement. De ene duidelijk ouder dan de ander, die
ook nog bij koninklijk besluit goedgekeurd was. Beide documenten worden hier weergegeven,
de oudste versie eerst. De latere versie is nog aangevuld met
het reglement voor den Natuurkundigen Raad van Nederland.
Statuten en H. Reglenmenten 1921 en 1937
5 Samenstelling besturen van 1921 tot 1940 |
In de volgende Tabel zijn de bestuursleden van 1921 tot en met 1940
opgenomen.
De volgorde van boven naar beneden is: voorzitter, secretaris, penningmeester
2e secretaris en gewone leden.
Opmerkingen over de werkwijzeDe volgende documenten, briefkaarten, stencils, handgeschreven verslagen zijn foto-scanned:nnvsta, aanmeld, present, reclame, zeebrief en statut.
De vrij in te ziene files van de DBaseHet ontstaan en zich ontwikkelen van de Nederlandse Natuurkundige Vereniging (NNV) is door de secretarisvan de vereniging zo goed mogelijk beschreven o.a. door het copiëren van de originele stukken uit het NNV Archief. Het geheel is geplaatst in de subdirectory AANVANG van de website NNV van de secretaris. Deze website is ondergebracht bij de rekenmachines van het NIKHEF.
Deze 'site' is direct te benaderen op www.nikhef.nl/~ed/NNV/AANVANG
|
E.W.A. Lingeman, ed@nikhef.nl, september 2004