Fig. 1. Professor Stan Bentvelsen aan het werk in de Atlas detector op CERN, Geneve.

Slimme strategie en detectiemethoden helderen natuurkunde mysterie op

De spanning stijgt, de ontknoping nadert. Professoren Stan Bentvelsen en Els Koffeman, werkzaam aan het Nederlands instituut voor subatomaire fysica Nikhef, dragen hun steentje bij aan het ophelderen van een van de grootste mysteries in de natuurkunde. Slimme strategieen in combinatie met vernuftige detectiemethoden zijn nodig om grip te krijgen op de onvoorstelbaar kleine en nog onbekende deeltjes, die in de nieuwe deeltjesversneller op CERN, Geneve, geproduceerd gaan worden. Met de start van die nieuwe deeltjesversneller eind dit jaar, start een nieuw, fascinerend tijdperk in de deeltjesfysica. Bentvelsen en Koffeman houden beiden hun oratie op donderdag 15 februari aan de UvA. Protonen zullen in de deeltjesversneller, de Large Hadron Collider (LHC) met elkaar botsen met ongekende energieen en intensiteiten, vergelijkbaar met die van vlak na de Oerknal. Resultaten van de versneller zullen grote gevolgen hebben voor ons begrip over de natuur op elementair niveau.

In het eerste deel van de dubbeloratie laat Bentvelsen zien hoe experiment en theorie met elkaar wedijveren in de deeltjesfysica. "Met de voltooiing van het Atlas experiment, ontworpen om elke seconde miljoenen botsingen tussen protonen van de LHC te observeren, is het experiment aan zet. Nieuwe elementaire deeltjes kunnen licht werpen op de oorsprong van de mysterieuze 'donkere materie' in het heelal en ons beeld hierover op fundamentele wijze veranderen." Bentvelsen presenteert zijn strategie voor de zoektocht naar nieuwe materie.

Fig.2. Professor Els Koffeman laat een van haar detectoren zien, die ontworpen zijn om zeer nauwkeurig heel kleine deeltjes op te sporen. Foto: Bob Bronshoff

In het tweede gedeelte zal Koffeman de waarneming van onvoorstelbaar kleine deeltjes onder de loep nemen. "Met de energie die bij de versneller bereikt kan worden zullen hele kleine structuren worden blootgelegd. Deze kunnen uitsluitsel geven over het mechanisme dat verantwoordelijk is voor interacties tussen deeltjes bij zeer hoge energieen." Het succes van deze metingen valt of staat met een zeer nauwkeurige detectie van de eerste bewegingen van de deeltjes die bij de proton-proton botsingen vrijkomen, waar Koffeman zich op richt.

Stan Bentvelsen: Verrassend Onvoorspelbaar en Els Koffeman: Onvoorstelbare Waarnemingen. De oraties vinden plaats op 15 februari 2007 om 14:30 uur precies in de Lutherse Kerk.