afkortingen en begrippen

Lijst met afkortingen en begrippen

AmPS Amsterdam Pulse Stretcher, versneller bij het NIKHEF.
ASICs Application Specific Integrated Circuit; een chip die voor een specifiek doel ontwikkeld is.
ATLAS Toekomstig experiment bij de LHC-versneller op het CERN.
anti-deeltje Bij ieder deeltje hoort een anti-deeltje dat dezelfde massa heeft maar waarvan verder alle eigenschapen tegenovergesteld zijn. Als een deeltje en zijn anti-deeltje elkaar ontmoeten vernietigen zij elkaar. Hierbij komt energie vrij waaruit weer nieuwe deeltjes kunnen ontstaan.
anti-materie Materie die bestaat uit anti-deeltjes.
atoom Bouwsteen van de chemisch elementen. Atomen bestaan uit een atoomkern waaromheen elektronen draaien.
atoomkern De (positief geladen) atoomkern bestaat uit protonen en neutronen; de eenvoudigste kern is de waterstofkern die bestaat uit één enkel proton.
CAD/CAM Computer Aided Design/ Compter Aided Manufacturing.
CCD Charge Coupled Device; matrix van lichtgevoelige punten zoals die gebruikt wordt in bijvoorbeeld een videocamera.
CERN Europees centrum voor elementaire deeltjes-onderzoek, Genève (oorspronkelijk: Conseil Europeèn de la Recherche Nucleaire).
CHEAF Centrum voor Hoge-Energiefysica en AstroFysica.
CHORUS CERN Hybrid Oscillation Research apparatUS; neutrino-experiment op het CERN.
collider Versnellerring waarin deeltjes in tegengestelde richting ronddraaien en in een aantal punten frontaal botsen.
CP-symmetrie Symmetrie waarbij lading en pariteit een rol spelen. Doordat deze symmetrie verbroken is, is er in ons heelal alleen materie en geen anti-materie. Voor het eerst werd de schending van deze symmetrie ontdekt bij kaonen, het onderzoek wordt nu voortgezet met deeltjes die een beauty-quark bevatten.
DELPHI Detector for ELectron, Photon and Hadron Identification; één van de vier experimenten bij de LEP-versneller op het CERN.
DESY Deutches Elektronen-Synchrotron, versneller-instituut in Hamburg.
elementair deeltje Deeltje zonder meetbare inwendige structuur dat de fundamentele bouwsteen vormt voor ingewikkelder structuren zoals de ons omringende materie.
eV Elektronvolt, de energie die aan een elektron wordt toegevoegd als het een potentiaalverschil van 1 Volt doorloopt.
foton Dragerdeeltje van de elektromagnetische kracht.
GeV Giga-elektronvolt, een miljard elektronvolt.
gluon Dragerdeeltje van de sterke kracht.
hadron type deeltje dat gevoelig is voor alle vier de natuurkrachten.
HERA Hadron Electron Ring Anlage, versneller bij DESY.
HERMES Experiment bij de HERA-versneller bij DESY.
Higgs-deeltje Deeltje waarmee verklaard wordt waarom de quarks, de dragerdeeltjes van de krachten en de andere elementaire deeltjes elk een specifieke massa hebben.
hoge-energiefysica Natuurkundig specialisme waarbij elementaire deeltjes en hun wisselwerking met de natuurkrachten onderzocht worden. De naam is afgeleid van het feit dat eerst hoge energieën toegevoegd moeten worden aan deeltjes om in botsingen elementaire deeltjes te kunnen creëren.
impuls Hoeveelheid beweging in een bepaalde richting; niet-relativistisch is de impuls: massa x snelheid.
instabiel Een instabiel deeltje gaat spontaan over in een ander type deeltje.
kaon Deeltje dat uit twee strange-quarks bestaat.
kernfysica Natuurkundig specialisme waarbij de structuur van atoomkernen en de beschrijving daarvan in termen van protonen, neutronen en mesonen, wordt onderzocht. In dit onderzoeksgebied maakt men gebruik van deeltjesenergieën tot 1 GeV.
keV Kilo-elektronvolt; duizend elektronvolt.
L3 Eén van de vier experimenten bij de LEP-versneller op het CERN.
LEP Large Electron Positron collider; versneller bij het CERN.
lepton Type deeltje dat niet gevoelig is voor de sterke kracht.
LHC Large Hadron Collider; toekomstige versneller bij het CERN die gebouwd zal worden in de tunnel van de LEP-versneller.
massa Onder invloed van de zwaartekracht leidt massa tot gewicht; in de relativiteitstheorie is massa equivalent met energie.
MEA Medium Energy Accelerator, de lineaire versneller op het NIKHEF.
meson Verzamelnaam voor (instabiele) deeltjes opgebouwd uit twee quarks. Het pion is het lichtste meson.
MeV Mega-elektronvolt; een miljoen elektronvolt.
micron Een micrometer, een duizendste millimeter.
natuurkrachten 1) De elektromagnetische kracht en 2) de zwakke kernkracht die onder één noemer zijn gebracht in de elektrozwakke kracht. 3) de sterke kernkracht en 4) de zwaartekracht.
neuraal netwerk Elektronische schakeling die afgeleid is uit de vermoedelijke werking van onze hersenen.
NIKHEF Nationaal Instituut voor Kernfysica en Hoge-EnergieFysica, Amsterdam.
neutron Neutraal bouwsteen van de atoomkern. Een neutron bestaat uit drie quarks; twee down- en een up-quark.
neutrino Een (vrijwel) massaloos lepton dat zeer moeilijk te meten is.
nucleon Verzamelnaam voor de bouwstenen van de atoomkern : proton of neutron
pion Deeltje dat uitgewisseld wordt tussen de protonen en neutronen in de atoomkern. Het pion bestaat uit een up- en een down-quark.
proton Positief geladen bouwsteen van de atoomkern. Een proton bestaat uit drie quarks; twee up- en een down-quark.
QCD Quantum Chromo Dynamica, wiskundig model voor de sterke wisselwerking.
quarks Elementaire deeltjes. Er zijn zes 'smaken' quarks; de up- en down-quarks zijn de bouwstenen van protonen en neutronen en daarmee van de ons omringende materie. Verder zijn er nog het strange-, charm-, top- en bottom-quark.
RASNIK Red Alignment System NIKhef; een uitlijnsysteem dat bestaat uit een gecodeerd optisch patroon dat via een lens afgebeeld wordt op een CCD camera.
SURF Landelijk computer netwerk voor onderzoek en onderwijs.
subatomaire fysica Geintegreerd vakgebied van kernfysica en hoge-energiefysica. Hierin wordt gezocht naar een geintegreerde beschrijving van de subatomaire materie (atoomkernen, nucleonen, mesonen, leptonen en quarks) en hun wisselwerkingen.
supergeleidend Een supergeleidend materiaal is een materiaal zonder elektrische weerstand waarin zeer sterke magneetvelden opgewekt kunnen worden.
synchrotron Ringvormige versneller
transputer Computer/microprocessor die efficient met andere computers/micropocessoren kan communiceren.
TERENA Trans European Research and Education Network Association.
versneller Apparaat om energie aan deeltjes toe te voegen.
wisselwerking Uitwisseling van natuurkrachten tussen deeltjes.
World Wide Web Via het Web kan de informatie op Internet systematisch doorzocht worden.
W-deeltje Neutraal dragerdeeltje van de zwakke kracht.
Z-deeltje Geladen dragerdeeltje van de zwakke kracht.
ZEUS Een experiment bij de HERA-versneller in Hamburg.

Terug naar de index.

Colofon
Uitgave: NIKHEF
Ontwerp en Vormgeving brochures: Gerrit Rietveld
Ontwerp en Vormgeving Webpagina's: Kees Huyser
Redactie: Jacques Visser
Teksten: Margriet van der Heijden, Tjeerd Ketel, Peter Kluit, Joop Konijn, Louk Lapikás, Frank Linde, Jacqueline de Vree
Fotografie: Han Singels en archief CERN, DESY en NIKHEF

AmPS	Amsterdam Pulse Stretcher, versneller bij het NIKHEF.
ASICs	Application Specific Integrated Circuit; een chip die voor een specifiek doel ontwikkeld is.
ATLAS	Toekomstig experiment bij de LHC-versneller op het CERN.
anti-deeltje	Bij ieder deeltje hoort een anti-deeltje dat dezelfde massa heeft maar waarvan verder alle eigenschapen tegenovergesteld zijn. Als een deeltje en zijn anti-deeltje elkaar ontmoeten vernietigen zij elkaar. Hierbij komt energie vrij waaruit weer nieuwe deeltjes kunnen ontstaan.
anti-materie	Materie die bestaat uit anti-deeltjes.
atoom	Bouwsteen van de chemisch elementen. Atomen bestaan uit een atoomkern waaromheen elektronen draaien.
atoomkern	De (positief geladen) atoomkern bestaat uit protonen en neutronen; de eenvoudigste kern is de waterstofkern die bestaat uit één enkel proton.
CAD/CAM	Computer Aided Design/ Compter Aided Manufacturing.
CCD	Charge Coupled Device; matrix van lichtgevoelige punten zoals die gebruikt wordt in bijvoorbeeld een videocamera.
CERN	Europees centrum voor elementaire deeltjes-onderzoek, Genève (oorspronkelijk: Conseil Europeèn de la Recherche Nucleaire).
CHEAF	Centrum voor Hoge-Energiefysica en AstroFysica.
CHORUS	CERN Hybrid Oscillation Research apparatUS; neutrino-experiment op het CERN.
collider	Versnellerring waarin deeltjes in tegengestelde richting ronddraaien en in een aantal punten frontaal botsen.
CP-symmetrie	Symmetrie waarbij lading en pariteit een rol spelen. Doordat deze symmetrie verbroken is, is er in ons heelal alleen materie en geen anti-materie. Voor het eerst werd de schending van deze symmetrie ontdekt bij kaonen, het onderzoek wordt nu voortgezet met deeltjes die een beauty-quark bevatten.
DELPHI	Detector for ELectron, Photon and Hadron Identification; één van de vier experimenten bij de LEP-versneller op het CERN.
DESY	Deutches Elektronen-Synchrotron, versneller-instituut in Hamburg.
elementair deeltje	Deeltje zonder meetbare inwendige structuur dat de fundamentele bouwsteen vormt voor ingewikkelder structuren zoals de ons omringende materie.
eV	Elektronvolt, de energie die aan een elektron wordt toegevoegd als het een potentiaalverschil van 1 Volt doorloopt.
foton	Dragerdeeltje van de elektromagnetische kracht.
GeV	Giga-elektronvolt, een miljard elektronvolt.
gluon	Dragerdeeltje van de sterke kracht.
hadron	type deeltje dat gevoelig is voor alle vier de natuurkrachten.
HERA	Hadron Electron Ring Anlage, versneller bij DESY.
HERMES	Experiment bij de HERA-versneller bij DESY.
Higgs-deeltje	Deeltje waarmee verklaard wordt waarom de quarks, de dragerdeeltjes van de krachten en de andere elementaire deeltjes elk een specifieke massa hebben.
hoge-energiefysica	Natuurkundig specialisme waarbij elementaire deeltjes en hun wisselwerking met de natuurkrachten onderzocht worden. De naam is afgeleid van het feit dat eerst hoge energieën toegevoegd moeten worden aan deeltjes om in botsingen elementaire deeltjes te kunnen creëren.
impuls	Hoeveelheid beweging in een bepaalde richting; niet-relativistisch is de impuls: massa x snelheid.
instabiel	Een instabiel deeltje gaat spontaan over in een ander type deeltje.
kaon	Deeltje dat uit twee strange-quarks bestaat.
kernfysica	Natuurkundig specialisme waarbij de structuur van atoomkernen en de beschrijving daarvan in termen van protonen, neutronen en mesonen, wordt onderzocht. In dit onderzoeksgebied maakt men gebruik van deeltjesenergieën tot 1 GeV.
keV	Kilo-elektronvolt; duizend elektronvolt.
L3	Eén van de vier experimenten bij de LEP-versneller op het CERN.
LEP	Large Electron Positron collider; versneller bij het CERN.
lepton	Type deeltje dat niet gevoelig is voor de sterke kracht.
LHC	Large Hadron Collider; toekomstige versneller bij het CERN die gebouwd zal worden in de tunnel van de LEP-versneller.
massa	Onder invloed van de zwaartekracht leidt massa tot gewicht; in de relativiteitstheorie is massa equivalent met energie.
MEA	Medium Energy Accelerator, de lineaire versneller op het NIKHEF.
meson	Verzamelnaam voor (instabiele) deeltjes opgebouwd uit twee quarks. Het pion is het lichtste meson.
MeV	Mega-elektronvolt; een miljoen elektronvolt.
micron	Een micrometer, een duizendste millimeter.
natuurkrachten	1) De elektromagnetische kracht en 2) de zwakke kernkracht die onder één noemer zijn gebracht in de elektrozwakke kracht. 3) de sterke kernkracht en 4) de zwaartekracht.
neuraal netwerk	Elektronische schakeling die afgeleid is uit de vermoedelijke werking van onze hersenen.
NIKHEF	Nationaal Instituut voor Kernfysica en Hoge-EnergieFysica, Amsterdam.
neutron	Neutraal bouwsteen van de atoomkern. Een neutron bestaat uit drie quarks; twee down- en een up-quark.
neutrino	Een (vrijwel) massaloos lepton dat zeer moeilijk te meten is.
nucleon	Verzamelnaam voor de bouwstenen van de atoomkern : proton of neutron
pion	Deeltje dat uitgewisseld wordt tussen de protonen en neutronen in de atoomkern. Het pion bestaat uit een up- en een down-quark.
proton	Positief geladen bouwsteen van de atoomkern. Een proton bestaat uit drie quarks; twee up- en een down-quark.
QCD	Quantum Chromo Dynamica, wiskundig model voor de sterke wisselwerking.
quarks	Elementaire deeltjes. Er zijn zes 'smaken' quarks; de up- en down-quarks zijn de bouwstenen van protonen en neutronen en daarmee van de ons omringende materie. Verder zijn er nog het strange-, charm-, top- en bottom-quark.
RASNIK	Red Alignment System NIKhef; een uitlijnsysteem dat bestaat uit een gecodeerd optisch patroon dat via een lens afgebeeld wordt op een CCD camera.
SURF	Landelijk computer netwerk voor onderzoek en onderwijs.
subatomaire fysica	Geintegreerd vakgebied van kernfysica en hoge-energiefysica. Hierin wordt gezocht naar een geintegreerde beschrijving van de subatomaire materie (atoomkernen, nucleonen, mesonen, leptonen en quarks) en hun wisselwerkingen.
supergeleidend	Een supergeleidend materiaal is een materiaal zonder elektrische weerstand waarin zeer sterke magneetvelden opgewekt kunnen worden.
synchrotron	Ringvormige versneller
transputer	Computer/microprocessor die efficient met andere computers/micropocessoren kan communiceren.
TERENA	Trans European Research and Education Network Association.
versneller	Apparaat om energie aan deeltjes toe te voegen.
wisselwerking	Uitwisseling van natuurkrachten tussen deeltjes.
World Wide Web	Via het Web kan de informatie op Internet systematisch doorzocht worden.
W-deeltje	Neutraal dragerdeeltje van de zwakke kracht.
Z-deeltje	Geladen dragerdeeltje van de zwakke kracht.
ZEUS	Een experiment bij de HERA-versneller in Hamburg.